Ból gardła z wysoką gorączką
Angina u dziecka leczenie
Dziecko obudziło się z bólem gardła i gorączką, a na migdałkach widać białe naloty. Poniżej opisujemy, co rozstrzyga o antybiotyku, dlaczego wymaz wyprzedza receptę, czym złagodzić ból, żeby dziecko piło, oraz przy których objawach nie czeka się na wizytę.
Konsultacja lekarska 59,00 zł. Płatność przez BLIK, kartą albo przez Link. Wniosek składa rodzic lub opiekun prawny. Przedmiotem usługi jest praca lekarza, nie sam dokument. Przy odmowie z przyczyn medycznych opłatę zwracamy. Gdy lekarz poprosi o dokumentację, a ta nie zostanie dostarczona, konsultacja została wykonana i opłata nie wraca.
01 Krótka odpowiedź
Jak leczy się anginę u dziecka
Anginę paciorkowcową leczy się antybiotykiem, a lekiem pierwszego wyboru pozostaje fenoksymetylopenicylina, która w Rejestrze Produktów Leczniczych ma kategorię Rp i jest dostępna w zawiesinie doustnej dla dzieci. Reszta postępowania jest objawowa: paracetamol albo ibuprofen na ból i gorączkę, chłodne płyny, miękkie jedzenie.
Haczyk polega na tym, że o antybiotyku nie decyduje wygląd gardła. Naloty na migdałkach potrafi dać także mononukleoza i zwykłe zakażenie wirusowe, więc rozpoznanie opiera się na badaniu dziecka, a najczęściej na szybkim teście lub wymazie z gardła. Bez tego kroku leczy się domysł, a nie zakażenie.
- Wymaz przed antybiotykiemSzybki test paciorkowcowy daje wynik w kilkanaście minut i wykonuje się go w gabinecie. Ujemny wynik u dziecka zwykle zamyka temat antybiotyku.
- Penicylina, nie najmocniejszy lek z apteczkiPaciorkowiec grupy A pozostaje wrażliwy na penicylinę. Sięganie po szerokie antybiotyki bez powodu zwiększa ryzyko działań niepożądanych i oporności.
- Ból wcześniej niż temperaturaDziecko z anginą przede wszystkim nie chce przełykać. Leczenie przeciwbólowe pozwala mu pić, a to ono chroni przed odwodnieniem.
- Kuracji nie skraca się po poprawieDziecko czuje się lepiej po dobie lub dwóch, a antybiotyk bierze dalej przez cały czas wskazany przez lekarza. Wcześniejsze odstawienie sprzyja nawrotowi.
- Do trzeciego roku życia angina paciorkowcowa jest rzadkaU małych dzieci ból gardła to najczęściej infekcja wirusowa, a antybiotyk nic w niej nie zmienia.
02 Skąd to się bierze
Dlaczego angina wymaga innego postępowania niż zwykły ból gardła
Angina to ostre zapalenie migdałków podniebiennych, które w części przypadków wywołuje bakteria: paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A. Ta konkretna bakteria potrafi dać powikłania odległe, między innymi gorączkę reumatyczną, i właśnie dlatego leczy się ją antybiotykiem, choć samo zapalenie ustąpiłoby też bez niego.
Szczyt zachorowań przypada między piątym a piętnastym rokiem życia, najczęściej jesienią i zimą, w grupach przedszkolnych i szkolnych. U niemowląt i dwulatków paciorkowiec bywa przyczyną rzadko, więc czerwone gardło w tym wieku prawie zawsze pochodzi od wirusa. Ta różnica wieku ma praktyczne znaczenie: ten sam obraz gardła u czterolatka i u ośmiolatka prowadzi do innej decyzji.
Rodzice zwykle próbują odróżnić anginę od przeziębienia po nalocie na migdałkach. To zawodne kryterium. Zapalenie gardła z ropnymi czopami daje też adenowirus, a mononukleoza zakaźna potrafi wyglądać identycznie i dodatkowo powiększa węzły chłonne oraz śledzionę. Szerszy zestaw wskazówek zebraliśmy w tekście o tym, czy to infekcja wirusowa czy bakteryjna u dziecka.
- Obraz przemawiający za wirusem
- katar, chrypka i kaszel obok bólu gardła,
- zapalenie spojówek albo owrzodzenia w jamie ustnej,
- stopniowy początek i niewysoka gorączka,
- wiek poniżej trzech lat.
- Obraz przemawiający za paciorkowcem
- nagły, silny ból gardła bez kataru i bez kaszlu,
- wysoka gorączka i ból głowy, u młodszych dzieci ból brzucha,
- powiększone, bolesne węzły chłonne szyi,
- drobna, szorstka wysypka i malinowy język, czyli obraz płonicy.
Nawet pełen zestaw cech z prawej kolumny nie zastępuje testu. Lekarze używają skal punktowych po to, żeby zdecydować, kogo warto zbadać wymazem, a nie po to, żeby przepisać antybiotyk bez niego. Dlatego przy podejrzeniu anginy wizyta na miejscu ma przewagę nad każdą formą oceny zdalnej.
03 Praktyka
Co to zmienia w postępowaniu: badanie, antybiotyk i ulga w bólu
Skoro decyzja zależy od wyniku badania, kolejność działań rodzica wygląda tak: najpierw ocena dziecka i wymaz, potem ewentualny antybiotyk, a od pierwszej godziny, równolegle, leczenie bólu i pojenie. Odwrotna kolejność, czyli antybiotyk z zapasu w domu, psuje wynik wymazu i nie skraca choroby.
Poniżej zestawienie preparatów, o które rodzice pytają najczęściej, wraz z kategorią dostępności z Rejestru Produktów Leczniczych. Dawek nie podajemy, bo u dzieci wylicza się je z masy ciała.
| Preparat | Rola przy anginie | Dostępność |
|---|---|---|
| Fenoksymetylopenicylina | Lek pierwszego wyboru w anginie paciorkowcowej. Dla dzieci dostępna jako zawiesina doustna, w rejestrze figurują też tabletki powlekane. | Na receptę (Rp) |
| Amoksycylina | Alternatywa, gdy dziecko nie przyjmuje zawiesiny penicylinowej. W rejestrze między innymi proszek do sporządzania zawiesiny doustnej. | Na receptę (Rp) |
| Cefadroksyl | Rozważany przy nadwrażliwości na penicyliny o typie innym niż natychmiastowy. Zawiesina doustna dla dzieci. | Na receptę (Rp) |
| Klarytromycyna lub azytromycyna | Wybór przy udokumentowanej alergii natychmiastowej na beta-laktamy. Obie mają postacie zawiesiny dla dzieci. | Na receptę (Rp) |
| Paracetamol | Ból gardła i gorączka. Zawiesina, syrop oraz czopki w kilku mocach dla różnych grup wiekowych. | Bez recepty (OTC) |
| Ibuprofen | Ta sama rola, silniejsze działanie przeciwzapalne. Wymaga dziecka, które pije. | Bez recepty (OTC) |
| Benzydamina | Miejscowe działanie przeciwbólowe na błonę śluzową gardła. Aerozol, płyn i pastylki, z ograniczeniami wiekowymi w ulotce. | Bez recepty (OTC) |
Powyższe kategorie sprawdziliśmy w Rejestrze Produktów Leczniczych prowadzonym przez URPL, osobno dla poszczególnych opakowań. Sam fakt, że preparat jest wydawany bez recepty, nie znaczy, że nadaje się dla każdego dziecka. Antybiotyk dobiera lekarz po ocenie dziecka i uwzględnieniu alergii oraz wcześniejszych kuracji, a o tym, kiedy w ogóle wchodzi w grę, piszemy szerzej na stronie antybiotyk dla dziecka i kiedy jest potrzebny.
Ból przy anginie bywa na tyle silny, że dziecko przestaje pić, a wtedy do infekcji dokłada się odwodnienie. Chłodne płyny, lody na patyku, jogurt i kisiel przechodzą łatwiej niż gorąca herbata z cytryną. Sygnały, że bilans płynów zaczyna się psuć, zebraliśmy w tekście o objawach odwodnienia u dziecka.
Konsultacja online
Sprawdź, czy Twoja sytuacja nadaje się na e-receptę
Konsultacja zdalna ma przy anginie wąskie, ale realne zastosowanie: najczęściej wtedy, gdy rozpoznanie zostało już postawione w gabinecie. Odhacz punkty poniżej, zanim wypełnisz wywiad.
- dziecko zostało zbadane, a wymaz lub szybki test wypadł dodatnio,
- chodzi o kontynuację leczenia ustalonego wcześniej przez lekarza,
- znasz wiek, aktualną masę ciała i alergie dziecka,
- dziecko pije, oddaje mocz i nie ma trudności z oddychaniem,
- masz przy sobie wynik badania albo wypis, jeśli lekarz o niego poprosi,
- wywiad wypełnia rodzic albo opiekun prawny.
- Nie wypełniaj formularza, tylko jedź do lekarza, gdy:
- dziecko ślini się, mówi zmienionym głosem albo nie może otworzyć ust,
- ma trudności w oddychaniu, obrzęk szyi lub sztywność karku,
- nie pije od kilku godzin i nie oddaje moczu,
- ból gardła pojawił się u niemowlęcia poniżej trzech miesięcy.
Wypełnij wywiad medycznyTeleporada czy wizyta
Konsultacja lekarska 59,00 zł. Płatność przez BLIK, kartą albo przez Link. Przy odmowie z przyczyn medycznych opłatę zwracamy. Gdy lekarz poprosi o dokumentację, a ta nie zostanie dostarczona, konsultacja została wykonana i opłata nie wraca. Pierwszorazowe rozpoznanie anginy wymaga obejrzenia gardła i zwykle wymazu, więc lekarz może skierować dziecko na badanie zamiast wystawić receptę.
04 Sygnały alarmowe
Kiedy zgłosić się do lekarza
Do lekarza z bólem gardła idzie się wtedy, gdy dziecko gorączkuje bez kataru i kaszlu, gdy ból nie pozwala mu pić albo gdy objawy trwają dłużej niż kilka dni. Osobną grupę tworzą sytuacje, w których nie czeka się na termin wizyty, tylko jedzie na oddział ratunkowy.
Jedź na SOR lub wezwij pomoc, gdy u dziecka z bólem gardła wystąpi:
- trudność w oddychaniu, świst przy wdechu, przymusowa pozycja z wysuniętą do przodu głową,
- ślinienie się i niemożność przełknięcia własnej śliny,
- szczękościsk, czyli brak możliwości szerokiego otwarcia ust, oraz mowa jakby z gorącym ziemniakiem w ustach,
- jednostronny, bardzo silny ból gardła z obrzękiem i przemieszczeniem migdałka, co nasuwa ropień okołomigdałkowy,
- bolesny obrzęk szyi, zaczerwienienie skóry nad węzłami chłonnymi,
- sztywność karku, światłowstręt, wysypka nieblednąca pod naciskiem szkła,
- brak moczu przez wiele godzin, płacz bez łez, senność, z której trudno dziecko wybudzić,
- gorączka u niemowlęcia poniżej trzech miesięcy.
Kontaktu z lekarzem tego samego dnia wymaga też gorączka utrzymująca się dłużej niż trzy doby mimo leczenia objawowego, powrót gorączki po kilku dniach poprawy oraz brak reakcji na antybiotyk po dwóch dobach jego przyjmowania. Ta lista nie zastępuje badania dziecka. Jeżeli stan dziecka niepokoi Cię mimo braku powyższych objawów, zaufaj temu wrażeniu i skontaktuj się z lekarzem.
Ból ucha pojawiający się w trakcie anginy albo tuż po niej opisaliśmy osobno, bo wymaga obejrzenia błony bębenkowej wziernikiem: zapalenie ucha u dziecka i jego objawy. Jeśli gorączka jest głównym problemem, przyda się strona gorączka u dziecka i co robić.
05 Plan na dziś
Co możesz zrobić teraz
Zanim dziecko trafi do gabinetu, zrób dwie rzeczy: zbierz dane, które rozstrzygną o wymazie, i zajmij się bólem, żeby dziecko piło. To wystarczy na pierwsze godziny.
-
Obejrzyj gardło przy dziennym świetle
Zapisz, czy migdałki są powiększone, czy widać na nich naloty i czy zmiany są symetryczne. Sprawdź szyję pod kątem powiększonych, bolesnych węzłów chłonnych i zajrzyj dziecku pod koszulkę, czy nie pojawiła się szorstka wysypka.
-
Notuj gorączkę i objawy towarzyszące
Godzina pierwszego pomiaru, najwyższa wartość, reakcja na lek przeciwgorączkowy. Osobno zapisz, czy jest katar, kaszel i chrypka, bo ich obecność przemawia przeciwko paciorkowcowi i wpływa na decyzję o wymazie.
-
Zajmij się bólem, żeby dziecko piło
Lek przeciwbólowy podany przed posiłkiem daje dziecku okno, w którym da się je napoić i nakarmić. Wybieraj chłodne, gładkie konsystencje i unikaj kwaśnych soków, które szczypią w podrażnione gardło.
-
Umów badanie gardła
Przy podejrzeniu anginy potrzebne jest obejrzenie gardła i zwykle wymaz, więc pierwsze rozpoznanie zapada w gabinecie. Granicę między konsultacją zdalną a wizytą rozpisaliśmy w tekście teleporada pediatryczna a wizyta.
-
Ogranicz zakażenie w domu
Paciorkowiec przenosi się drogą kropelkową i przez wspólne sztućce czy kubki. Po dobie skutecznego antybiotyku dziecko przestaje zarażać. Zasady powrotu do grupy zebraliśmy w tekście kiedy dziecko może wrócić do przedszkola po infekcji.
-
Zaplanuj dokończenie kuracji
Ustaw przypomnienia na kolejne dawki i nie odstawiaj antybiotyku po ustąpieniu bólu. Jeśli dziecko wypluje lek albo zwymiotuje krótko po podaniu, zapisz to i zapytaj lekarza, zamiast powtarzać dawkę na wyczucie.
Rozpoznanie już jest
Kontynuujesz leczenie? Opisz to lekarzowi
Wywiad wypełnia rodzic albo opiekun prawny i zajmuje kilka minut. Konsultacja lekarska 59,00 zł, płatność przez BLIK, kartą albo przez Link. Przy objawach z listy alarmowej nie czekaj na odpowiedź i jedź do lekarza.
Przy odmowie z przyczyn medycznych opłatę zwracamy. Gdy lekarz poprosi o dokumentację, a ta nie zostanie dostarczona, konsultacja została wykonana i opłata nie wraca.06 Pytania rodziców
Pytania, które zadają rodzice
Czy angina u dziecka zawsze wymaga antybiotyku?
Nie. Antybiotyk dotyczy anginy wywołanej paciorkowcem grupy A, a większość zapaleń gardła u dzieci ma tło wirusowe i mija bez niego. O tym, do której grupy należy konkretne dziecko, rozstrzyga badanie gardła oraz szybki test lub wymaz, a nie sam wygląd migdałków. U dzieci poniżej trzeciego roku życia zakażenie paciorkowcowe zdarza się rzadko, więc antybiotyk w tej grupie wiekowej wchodzi w grę wyjątkowo.
Ile trwa angina u dziecka i po jakim czasie widać poprawę?
Objawy anginy paciorkowcowej ustępują zwykle w ciągu trzech do pięciu dni, a po włączeniu antybiotyku wyraźną poprawę widać po jednej lub dwóch dobach. Brak poprawy po dwóch dobach leczenia jest powodem do ponownego kontaktu z lekarzem, bo może oznaczać inne rozpoznanie albo powikłanie miejscowe. Powiększone węzły chłonne szyi bywają wyczuwalne jeszcze przez dwa lub trzy tygodnie po ustąpieniu bólu i samo w sobie nie jest to niepokojące.
Po czym poznać, że to angina, a nie zwykłe przeziębienie?
Za paciorkowcem przemawia nagły, silny ból gardła bez kataru i bez kaszlu, wysoka gorączka, powiększone bolesne węzły chłonne szyi, a u młodszych dzieci ból brzucha i wymioty. Za infekcją wirusową przemawiają katar, chrypka, kaszel i zapalenie spojówek. Żaden z tych zestawów nie jest rozstrzygający, bo naloty na migdałkach daje też adenowirus i mononukleoza zakaźna. Pewność daje dopiero szybki test lub wymaz z gardła wykonany w gabinecie.
Czy leki na anginę dla dziecka można kupić bez recepty?
Antybiotyki nie. Fenoksymetylopenicylina, amoksycylina, cefadroksyl, klarytromycyna i azytromycyna mają w Rejestrze Produktów Leczniczych kategorię Rp, więc apteka wyda je wyłącznie z przepisu lekarza. Bez recepty dostępne są preparaty łagodzące objawy: paracetamol i ibuprofen w postaciach dla dzieci oraz benzydamina do stosowania miejscowego w gardle, przy czym każdy z nich ma w ulotce ograniczenia wiekowe. Dawki dobiera lekarz albo farmaceuta na podstawie masy ciała dziecka.
Czy lekarz online wystawi receptę na antybiotyk przy anginie?
Pierwsze rozpoznanie anginy wymaga obejrzenia gardła i zwykle wymazu, więc konsultacja zdalna nie zastąpi wtedy wizyty i lekarz najczęściej skieruje dziecko na badanie. Zdalnie da się natomiast prowadzić kontynuację leczenia ustalonego wcześniej w gabinecie oraz sytuacje z potwierdzonym rozpoznaniem i dostarczoną dokumentacją. Lekarz ma prawo odmówić i taka decyzja też kończy konsultację, a przy odmowie z przyczyn medycznych opłatę zwracamy.
Kiedy dziecko z anginą przestaje zarażać i może wrócić do przedszkola?
Przy anginie paciorkowcowej dziecko przestaje być zakaźne po około dobie skutecznego leczenia antybiotykiem. Do grupy wraca wtedy, gdy od co najmniej dwudziestu czterech godzin nie ma gorączki bez podawania leków przeciwgorączkowych, je, pije i jest w dobrym stanie ogólnym. Przy zapaleniu gardła o tle wirusowym decyduje sam stan dziecka i brak gorączki, ponieważ nie ma tu leczenia skracającego okres zakaźności.
Czy anginę trzeba leczyć, skoro i tak by minęła?
Antybiotyk skraca objawy o około dobę, ale głównym powodem jego stosowania jest zapobieganie gorączce reumatycznej oraz powikłaniom ropnym, na przykład ropniowi okołomigdałkowemu. Na popaciorkowcowe kłębuszkowe zapalenie nerek antybiotyk nie ma wpływu, chroni natomiast otoczenie przed zakażeniem. Dlatego przy dodatnim wyniku testu leczenia się nie odpuszcza i nie skraca po ustąpieniu bólu. Przy zapaleniu wirusowym antybiotyk nie zmienia przebiegu, więc stosuje się wyłącznie leczenie objawowe.
07 Dalsza lektura
Powiązane tematy
Angina rzadko przychodzi sama. Rodzice wracają zwykle po trzy rzeczy: decyzję o antybiotyku, kontrolę gorączki i termin powrotu do przedszkola.
08 Przejrzystość
Autor, recenzja medyczna i źródła
- Rejestr Produktów Leczniczych (URPL): kategorie dostępności, moce i postacie antybiotyków oraz preparatów przeciwbólowych
- Narodowy Program Ochrony Antybiotyków: rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego, w tym w anginie paciorkowcowej
- Główny Inspektorat Sanitarny: zasady postępowania przy chorobach zakaźnych w placówkach dla dzieci
- pacjent.gov.pl: e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
- Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani badania dziecka. Nie podajemy dawek, ponieważ dobiera je lekarz na podstawie wieku i masy ciała. O rozpoczęciu, zmianie i zakończeniu leczenia decyduje lekarz. W stanie nagłego zagrożenia życia zadzwoń pod numer 112.